Voor aanvang bestraling:

Bezoek tandarts:

• focus-onderzoek met eventueel OPG (orthopantogram)
• z.n. extractie van elementen en wortelresten met infectiegevaar
• advies m.b.t. fluoride kapjes (voor thuis)
• aanmeten afschermingskapjes voor evt. kronen (tijdens RT)

Bezoek mondhygiëniste

• voor instructies en controle met betrekking tot mondhygeine (zie onder)
• controle tijdens bestraling 1 maal per week

Therapie advies tijdens bestraling:

Indien eigen gebit:

• 4 maal daags tandenpoetsen met milde fluoride tandpasta en zachte tandenborstel
• interdentaal reinigen met floss-draad of tandenstoker

mondspoelen (5-8 maal daags) met:

• 0.9% NaCl (1 afgestreken eetlepel keukenzout op 1 liter gekookt water) of Kamille (thee of oplossing)
• mondspoelen (2 maal daags) met Chloorhexidine digluconaat 0,12% zonder alcohol volgens bijsluiter
• eventueel lippen en mondhoeken 4 maal daags verzorgen/insmeren met steriele zuurvrije vaseline
• gebruik van afschermingskapjes indien kronen in gebit

Indien prothese:

• prothese 4 maal daags reinigen met water, ongeparfumeerde zeep en een borstel (na ieder maaltijd)
• prothese ’s nachts bewaren in water in schoon bakje
• 1 maal per week prothese een nacht in bakje met oplossing van natuurazijn leggen (een theelepel azijn op bakje water)
• kaakwallen met zachte tandenborstel 4 maal daags zachtjes masseren

mondspoelen (5-8 maal daags) met:

• 0.9% NaCl, of Kamillethee of Chloorhexidine digluconaat 0,12% zonder alcohol volgens bijsluiter
• eventueel lippen en mondhoeken 4 maal daags verzorgen/insmeren met steriele zuurvrije vaseline

Radiatie-mucositis

Therapie advies:

Mondhygiëne en analgetica:

Mondspoelen (5-8 maal daags) met: 0.9% NaCl (1 afgestreken eetlepel op 1 liter gekookt water), of kamillethee of Chloorhexidine digluconaat 0,12% zonder alcohol

Analgetica, in opeenvolgende stappen:

• paracetamol 4-6 dd 500 mg
• paracetamol/codeine 4-6 dd 500/20 mg, evt. 4 dd 1000/20 mg
• tramadol (Tramal) 3 dd 50 mg, evt 100 mg
• fentanyl pleister (Durogesic) 25-50-100 microgram/uur (voor 3 dagen)
• Eventueel lidocaine FNA gel 2% lokaal appliceren
• Bij onvoldoende intake en gewichtsverlies (> 10%)
• Nutridrink 3 dd 1 pakje, icc diëtiste
• neussonde voor sondevoeding, indien bijna einde behandeling (via balie II Radiotherapie)
• PUG voor sondevoeding, indien behandeling nog 2 weken of langer
• controle nierfunctie (serum-kreatinine)

Denk bij mucositis en slikklachten aan alternatieven voor tabletten: drank, suspensie, supp., pleisters

Differentiaal Diagnosis: Candida-mucositis (bij mucositis binnen 3 weken na start radiotherapie). Mucositis vanwege scatter dosis van zware metalen (treedt ook op binnen 3 weken na start)

Candida-mucositis

NB. Kan reeds vroeg in bestralingsperiode optreden

Therapie-advies

Algemene mondhygiëne (zie aldaar)

Antimycotica:

• nystatine suspensie 4 dd 500.000 EH, gedurende 10 dagen
• fluconazol (Diflucan) capsules à 100 mg of suspensie (10 mg/ml): 1 dd 100 mg, gedurende 10 dagen
• indien geen succes langer behandelen

Analgetica, in opeenvolgende stappen:

• paracetamol 4-6 dd 500 mg
• paracetamol/codeine 4-6 dd 500/20 mg, evt. 4 dd 1000/20 mg
• tramadol (Tramal) 3 dd 50 mg, evt 100 mg
• fentanyl pleister (Durogesic) 25-50-100 mg/uur (voor 3 dagen)

Differentiaal diagnosis:

Radiatie-mucositis zonder infectie

Mucositis vanwege scatter dosis van zware metalen (treedt ook op binnen 3 weken na start)
Mucositis en blaren a.g.v. scatter dosis van zware metalen (kronen in gebit)
NB. Treedt in het algemeen vroeg op (binnen 3 weken na start radiotherapie)

Therapie advies:

• Afschermingskapjes tijdens radiotherapie aan laten meten bij tandarts
• Mondspoelen (5-8 maal daags)    NaCl 0,9% en/of 2 maal daags met Chloorhexidine digluconaat 0,12% zonder alcohol (volgens bijsluiter)
• Lidocaine FNA gel 2% eventueel lokaal appliceren

Differentiaal Diagnosis: Candida-mucositis (bij mucositis binnen 3 weken na start radiotherapie)

Radiatie gerelateerde xerostomie

Dit uit zich met name door een droge mond, zowel overdag (tijdens het eten) als ’s nachts. Tevens klagen patienten hierbij vaak over taai slijm.
NB. Xerostomie wordt meestal pas na de radiotherapie bemerkt, als de acute bijwerkingen zijn genezen. Enig herstel van de speekselklierfunctie treedt op tot 1 jaar na radiotherapie doch xerostomie is in het algemeen een blijvende bijwerking.

Therapie advies:

• Frequent mondspoelen en bevochtigen met water, m.n. tijdens maaltijden
• Gebruik eventueel (suikervrije) zuurtjes/kauwgom
• Vul een verstuiver (te koop bij drogist) met water evt op smaak gebracht met een druppel pepermuntolie
• Gebruik van kunstspeeksel helpt vaak niet beter dan water, is duur en wordt meestal niet vergoed. U kunt zich hierover laten adviseren door  de mondhygienist.

Preventie van cariës d.m.v. dagelijkse fluoride applicaties thuis op advies van tandarts

Algemene mondhygiëne:

• 2-3 maal daags tandenpoetsen met milde fluoride tandpasta en zachte tandenborstel
• interdentaal reinigen met floss-draad of tandenstoker

Differentiaal Diagnosis: Xerostomie door andere oorzaken (o.a. M. Sjogren, medicamenteus: ß-blokker, Tramal, Atrovent, MS-Contin bijv.)

(Preventie van) radiatie geïnduceerde cariës

Is vaak gerelateerd aan xerostomie

Therapie advies:

Algemene mondhygiëne:

• 4 maal daags tandenpoetsen met milde fluoride tandpasta en zachte tandenborstel
• interdentaal reinigen met floss-draad of tandenstoker
• Levenslange applicatie van fluoride, alleen op indicatie van tandarts/mondhygienist af te bouwen /stoppen
• Regelmatige controle door tandarts

Profylactisch antibiotica bij extracties, na RT
Differentiaal Diagnosis: Cariës door andere oorzaken

Radiatie geïnduceerde epidermolysis

Therapie advies:

• Carbomeerhydrogel FNA 2-3 maal daags dun insmeren
• Verbinden via doktersassistenten
  Zie vigerend protocol aldaar

Differentiaal Diagnosis: Erysipelas

Erysipelas

Therapie advies:

feneticilline (Broxil), 4 dd 500 mg gedurende tien dagen
Differentiaal Diagnosis:

Radiotherapie geïnduceerd erytheem van de huid

Tandextracties na Radiotherapie

Voor de bestraling of chemoradiatie wordt het gebit door de tandarts beoordeeld. Elementen in matige conditie worden vóór de behandeling gesaneerd of getrokken. Na bestraling of chemoradiatie dient uiterst terughoudend te worden opgetreden met het verwijderen van tanden en kiezen omdat het risico op osteoradionecrosis groot is. Als voorzorg wordt 1 dag preoperatief gestart te worden met augmentin, 3x625 mg (of claritromycine 2x500 mg), te continueren tot 9 dagen postoperatief.

Bij osteoradionecrosis of vóór het plaatsen van implantten in bestraald bot moet hyperbare zuurstof therapie (20 sessies ervoor en 10 erna) worden overwogen.